Akıllı bina uzmanı Erik Ubels, 2014 yılında tamamlandığında dünyanın en bağlantılı ve sürdürülebilir ofis binalarından biri olarak gösterilen Amsterdam'daki The Edge projesinin arkasındaki vizyoner isimlerden biriydi.
Ubels, o dönemde binanın ana kiracısı olan Deloitte'ta CIO (Bilgi İşlem Direktörü) olarak görev yapıyordu. Çalışanların otopark yeri ve çalışma masası bulmasını kolaylaştıran bir uygulama, elektrik tüketimini azaltan güneş panelleri ve aydınlatmayı kontrol eden sensörler gibi The Edge'in özellikleri, akıllı bina tasarımının sınırlarını zorluyordu.
Günümüzde akıllı bina alanında danışmanlık yapan Ubels, dormakaba Blog'a verdiği röportajda bu projeyi ve o günden bu yana sektörde yaşanan değişimi değerlendirdi. Yanıtlar, uzunluk ve anlatım bütünlüğü açısından düzenlenmiştir.
dormakaba: The Edge'in geliştirilmesindeki rolünüz ve vizyonunuz neydi?
Ubels: Deloitte, Amsterdam'da yeni bir bina inşa etmek istiyordu ve bu projenin sorumluluğunu üstlenmemi istedi. Deloitte gibi şirketler, yetenekli çalışanları bünyelerine katmak için verilen rekabetin son derece farkındadır. Biz de sıradan bir ofis binası inşa etmek yerine gençlerin Deloitte'ta çalışmak isteyeceği bir ortam yaratmayı hedefledik. Binanın, kurumsal kimliğimizin önemli bir parçası olacağını öngörüyorduk.
O dönemde mümkün olan en sürdürülebilir binayı inşa etmek için her açıdan sınırları zorladık. Ancak sürdürülebilirliğin yalnızca binanın kendisiyle ilgili olmadığını da fark ettik. İşe nasıl gidildiği, çalışma ortamından nasıl faydalanıldığı, iş arkadaşlarıyla nasıl etkileşim kurulduğu ve müşterilerin nasıl ağırlandığı da bu deneyimin bir parçasıydı.
Bu nedenle üst düzey otellerde karşılaşabileceğiniz kaliteli kahve seçenekleri, spor salonu, restoranlar, yemek alanları ve market gibi imkanların yanı sıra çalışanların nerede çalışacaklarını kendilerinin seçebileceği esnek çalışma alanları da oluşturduk.
The Edge'i fikir aşamasından tamamlanmasına kadar hayata geçirirken ne gibi zorluklarla karşılaştınız?
İnsanların binaya nasıl ulaşacağını, araçlarını nereye park edeceğini, çalışma alanlarını nasıl bulacağını, aydınlatmayı ve sıcaklığı nasıl kontrol edeceğini düşünmeye başladığımızda oldukça sıra dışı bir süreçle karşılaştık. İhtiyaç duyduğumuz pek çok özelliğin o dönemde henüz mevcut olmadığını fark etmemiştik.
Bugün bir bina erişim sistemi satın aldığınızda NFC kartlarla çalışacağını, tercih etmeniz halinde cep telefonunuzla da erişim sağlayabileceğinizi bilirsiniz. Ancak o dönemde bu özellikleri özellikle talep etmemiz gerekiyordu. Aynı durum, otoparka girişte plaka tanıma sistemleri veya internete bağlı kahve makineleri için de geçerliydi. Bağlantılı olmasını istediğimiz her özellik için ayrıca talepte bulunmamız gerekiyordu. Hatta bazı durumlarda bu bağlantıyı sağlayabilecek hazır bir ürün bile bulunmuyordu.
Yapı sektörü, mühendislik firmaları, montaj ekipleri ve müteahhitlerden ciddi bir dirençle karşılaştık. Ne yazık ki bu durum bugün de değişmiş değil. Sektörün en büyük sorunlarından biri, yapısının oldukça parçalı olması. Açıkçası, bugün de çok sayıda yeni bina projesinde yer alıyorum ve sektörü bu konuda yönlendirmek için çaba göstermem gerekiyor.
Akıllı binalar için en doğru yaklaşım, mümkün olduğunca fazla entegre teknolojiyi en baştan satın almaktır. Döner kapıyı, turnikeleri, kapı sistemlerini ve diğer çözümleri ayrı ayrı tedarik etmek yerine tek bir kaynaktan temin etmek, süreci 100 kat daha kolay hale getiriyor.
The Edge'in açılışından on yılı aşkın süre sonra akıllı binalara bakış açınız nasıl değişti?
İyi haber şu ki bugün satın alabileceğiniz hemen her ürün bağlantı özelliğine sahip. Kablolu veya kablosuz olarak internete bağlanabiliyor ve sistemin ürettiği verilere erişebiliyorsunuz.
Akıllı binalara bakış açım artık çok daha geniş ve derin. Üstelik teknolojinin maliyeti de giderek düşüyor. Günümüzde müşterilerime, özellikle entegre çözümleri tercih ettiklerinde, geleneksel bir binadan daha düşük maliyetle akıllı bir bina inşa edebileceğimizi anlatıyorum.
Binalarda teknoloji ne kadar hızlı değişiyor? Yapay zeka şimdiden bu dönüşümün bir parçası mı?
Teknolojinin kendisi aslında çok hızlı değişmiyor. Çünkü oldukça geleneksel bir sektörden söz ediyoruz ve sektör de değişime her zaman açık değil. Yenilikçilik açısından beklentilerin gerisinde kalındığını söyleyebilirim. Elbette elektronik sistemler ve elektronik bileşenlerin entegrasyonu gelişti ancak teknolojinin temel yapısında büyük bir değişim yaşanmadı.
Buna karşılık yapay zeka alanında çok önemli gelişmeler yaşanıyor. Bu gelişmeler oldukça değerli çünkü bina içindeki sistemlerin kontrol ve yönetimini insanların yapabileceğinden çok daha verimli hale getirebiliriz.
Yapay zeka, bina otomasyon sistemlerinin ayarlarını değiştirebilir ve gerekli optimizasyonları otomatik olarak gerçekleştirebilir. Isıtma ve soğutma sistemlerini daha verimli yönetmek için de yapay zekadan yararlanabiliriz. Çünkü bu konuda birçok bina hala yeterince akıllı değil.
Örneğin pazartesi sabahı ofise girdiğinizde binanın hala soğuk olduğunu kaç kez fark etmişsinizdir? Bunun nedeni, birilerinin ısıtma sistemini belirli bir zaman çizelgesine göre çalışacak şekilde ayarlamış olmasıdır.
Benim yaklaşımım şu: Hala saat bazlı çalışan bir bina otomasyon veya kontrol sistemi varsa bu sistem artık çağın gerisinde kalmıştır. Çünkü sistemlerin kullanıcı davranışlarını öğrenmesi ve buna göre kendini uyarlaması gerekir.
Akıllı binaların geleceğine dair sizi heyecanlandıran yeni trendler ve fırsatlar neler?
Ahşap konstrüksiyonla inşa edilen birkaç bina projesinde çalıştım. Bence geleceğin yapı yaklaşımı bu olacak. Binaların doğru akım (DC) elektrikle çalıştırılması da son derece mantıklı ve bunu hayata geçirebilecek teknolojiye sahibiz.
Üzerinde çalıştığımız bir diğer yaklaşımı ise "işlevden bağımsız" (function-free) binalar olarak adlandırıyoruz. Buradaki temel fikir, bir binanın hangi amaçla kullanılacağına daha ilk günden karar vermemek.
Lego parçaları gibi düşünülebilecek ahşap yapı sistemleri, binanın sökülerek farklı amaçlarla yeniden kullanılmasına imkan tanıyor. Bu da betonarme yapılara kıyasla çok daha kolay.
Örneğin bir şehirde yeni bir yapı geliştirdiğimizi ve bu yapının başlangıçta ofis olarak kullanılmasının planlandığını düşünelim. Eğer binayı en başından yalnızca ofis kullanımına göre tasarlar ve tüm kararları bu doğrultuda alırsak ileride burayı hastaneye, okula veya konutlara dönüştürmek zorlaşabilir.
Oysa değişen ihtiyaçlara çok daha kolay uyum sağlayabilen yapılar geliştirmeliyiz. Hollanda'da ve dünyanın pek çok farklı yerinde ciddi bir konut açığı bulunuyor. Aynı zamanda nüfus yaşlanıyor. Bugün şehirlerde gençlerin konut ihtiyacına yönelik büyük bir talep var ve bu ihtiyacı karşılayabiliriz. Ancak 20 veya 25 yıl sonra bu konutlara artık ihtiyaç duyulmayabileceğini de göz önünde bulundurmalıyız.
